नेपाली राजनीतिमा पछिल्लो समय विकसित घटनाक्रम, विशेष गरी २०८३ को आम निर्वाचनमा कम्युनिस्ट पार्टीहरूले बेहोर्नुपरेको अप्रत्याशित हार र 'जेनजी' (Gen Z) आन्दोलनपछिको परिस्थितिमा वाम एकता' को चर्चा फेरि सतहमा आएको छ।
यो एकताको प्रस्तावलाई धेरै राजनीतिक विश्लेषक र स्वयं पार्टीभित्रकै नेताहरूले केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' को आफ्ना राजनीतिक संकट टार्ने "अन्तिम अस्त्र" का रूपमा टिप्पणी गरिरहेका छन्।
यस विषयमा देखिएका मुख्य बहस र नेताहरूका दावीहरू यहाँ प्रस्तुत छन्:
१. नेतृत्वको 'संकट' र विषयान्तरको रणनीति
निर्वाचनमा एमालेले बेहोरेको खराब नतिजा (मात्र २५ सिट) र अध्यक्ष ओली स्वयम् आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा पराजित हुनुभएपछि एमालेभित्र नेतृत्व परिवर्तनको आवाज उठ्न थालेको थियो। यस्तो बेला 'वाम एकता' को कार्ड फालेर कार्यकर्ताको ध्यान "नेतृत्वको असफलता"बाट "कम्युनिस्ट आन्दोलन बचाउने"भावनात्मक नारातिर मोड्न खोजिएको टिप्पणी गरिएको छ।
एमालेभित्रको खैलाबैला: एमालेका कतिपय युवा नेताहरूले "नेतृत्वले आफ्नो विफलता लुकाउन फेरि असफल भइसकेको एकताको एजेन्डा ल्याएको" भन्दै असन्तुष्टि जनाएका छन्।
२. अस्तित्व रक्षाको लडाइँमा प्रचण्ड
प्रचण्ड नेतृत्वको पार्टीले पनि निर्वाचनमा उल्लेख्य क्षति बेहोरेको छ। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) को उदय र पुराना कम्युनिस्ट किल्लाहरू भत्किएपछि प्रचण्डले "नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी" (९ दलको एकता) बनाएर आफ्नो अस्तित्व जोगाउने प्रयास गरिरहनुभएको छ। ओली र प्रचण्ड दुवैका लागि अहिलेको एकता "शक्ति आर्जन" भन्दा पनि "अस्तित्व रक्षा" को माध्यम बनेको देखिन्छ।
३. नेताहरूका दावी र टिप्पणी
यस सन्दर्भमा विभिन्न नेताहरूले सार्वजनिक गरेका केही प्रतिनिधि दावीहरू यस्ता छन्:
केपी शर्मा ओली (एमाले अध्यक्ष):उहाँले सार्वजनिक मञ्चहरूबाट "देशमा प्रतिगामी शक्तिहरू (रास्वपा र नयाँ शक्ति) हावी हुन थालेकाले सबै वामपन्थीहरू एक ठाउँमा उभिनुको विकल्प छैन" भन्दै एकताको आह्वान गर्नुभएको छ। यद्यपि, उहाँले यो एकतामा आफ्नो नेतृत्वको दावी छोड्नुभएको छैन।
पुष्पकमल दाहाल 'प्रचण्ड' (एनसीपी संयोजक): उहाँले "कम्युनिस्ट आन्दोलन कमजोर हुँदा परिवर्तनका एजेन्डाहरू संकटमा परेको" बताउँदै बृहत् वाम एकताको आवश्यकता औँल्याउनुभएको छ।
माधव कुमार नेपाल (सह-संयोजक): उहाँले हतारमा गरिने एकता दिगो नहुने भन्दै "पहिले कार्यगत एकता र मोर्चा बनाएर अघि बढ्नुपर्ने" सुझाव दिनुभएको छ।
असन्तुष्ट पक्ष (एमाले):कतिपय नेताहरूले टिप्पणी गरेका छन्— *"हिजो पार्टी फुटाएर एकअर्कालाई गाली गर्नेहरू आज कुर्ची र अस्तित्व संकटमा परेपछि फेरि 'वाम एकता' भन्दै जनता झुक्याउन आइपुगे।"
४. 'वाम एकता कार्ड' का केही जटिलता
विश्वासको संकट:२०७५ मा भएको नेकपाको एकता असफल हुनुमा ओली र प्रचण्डकै व्यक्तिगत टकराव मुख्य कारण थियो। त्यसैले अहिले फेरि तिनै पात्रहरूले ल्याएको एकताको प्रस्तावमा कार्यकर्ता र जनताले सजिलै विश्वास गर्न सकेका छैनन्।
रास्वपा र बालेन प्रभाव:नयाँ पुस्ताको राजनीतिले गर्दा अब केवल 'कम्युनिस्ट' नामकै भरमा मात्र जनताले भोट नदिने अवस्था सिर्जना भएको छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, यो एकताको प्रयास 'सिद्धान्त' भन्दा बढी 'स्वार्थ' र 'संकट' बाट प्रेरित छ। दुवै नेताले आ-आफ्नो पार्टीभित्र चुलिएको असन्तुष्टि दबाउन र राष्ट्रिय राजनीतिमा आफ्नो सान्दर्भिकता जोगाउन "वाम एकता" लाई कवचका रूपमा प्रयोग गर्न खोजेको देखिन्छ।
यो अस्त्रले उनीहरूको राजनीतिक आयु त लम्बिन सक्छ, तर पार्टीभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र र कार्यकर्ताको मनोबल भने थप कमजोर हुने खतरा देखिन्छ।
