भारतको तमिलनाडुस्थित मदुरै सहरमा मनाइने सबैभन्दा ठूला र भव्य चाडहरूमध्ये 'चिथिरै महोत्सव' एक हो। करिब दुई सातासम्म चल्ने यो उत्सव मुख्यतया देवी मीनाक्षी र भगवान सुन्दरेश्वर (भगवान शिव) को अलौकिक विवाहको पुनरावृत्तिको रूपमा मनाइन्छ। तमिल महिना चिथिरै (अप्रिल) को पाँचौं दिन मदुरैको विश्वप्रसिद्ध मीनाक्षी मन्दिरमा सुरु हुने यस महोत्सवले सिङ्गो सहरलाई आध्यात्मिक र उत्सवमय रंगमा रंगाउँछ। मन्दिर वरपरका सडकहरूमा निस्कने सुन्दर र भव्य परेडहरूले सबैको मन लोभ्याउँछन्।
पौराणिक कथा: जब भगवान कल्लाझागर विवाहमा ढिलो पुगे
यस महोत्सवको सम्पूर्ण कथा एउटा रोचक पौराणिक किंवदन्तीमा आधारित छ। किंवदन्तीअनुसार, देवी मीनाक्षीका दाजु भगवान कल्लाझागर (भगवान विष्णुको अवतार) आफ्नी बहिनीको दिव्य विवाहमा सहभागी हुन अजगर कोविलबाट सुनौलो घोडामा चढेर मदुरैतर्फ प्रस्थान गर्नुभएको थियो। तर, उहाँ आइपुग्दा निकै ढिलो भइसकेको थियो र विवाह सम्पन्न भइसकेको थियो। यसबाट क्रुद्ध हुनुभएका उहाँलाई शान्त पार्न मीनाक्षी र सुन्दरेश्वर आफैं वैगई नदीको किनारमा आउनुभयो। त्यसपछि भगवान कल्लाझागरले आफूले ल्याएका सम्पूर्ण उपहारहरू वैगई नदीको बीचमा रहेको एक मण्डपमा बहिनी र भिनाजुलाई सुम्पनुभयो र मदुरै सहरभित्र प्रवेश नै नगरी अजगर पहाडतर्फ फर्किनुभयो। यही कथा र घटनाक्रमलाई चिथिरै महोत्सवमा निकै जीवन्त रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।
हर्षोल्लास, आस्था र भक्तिले भरिएको जनसागर
मीनाक्षी मन्दिरमा झण्डोत्तोलन गरेर सुरु हुने यस महोत्सवको मुख्य आकर्षण यसको अन्तिम चरणमा देखिन्छ। भगवान र देवीका मूर्तिहरूलाई कलात्मक रूपमा सजाइएको रथमा राखेर ढोल-बाजा र चर्को संगीतका साथ सहर परिक्रमा गराइन्छ। सडकमा रथयात्रा अघि बढ्दै गर्दा हजारौं भक्तजनहरूले फूल, नरिवल, कपुर र अगरबत्ती अर्पण गर्दै श्रद्धा प्रकट गर्छन्। यसै अवसरमा मेला र व्यापारिक प्रदर्शनीहरू पनि आयोजना गरिन्छन्, जसले विशाल जनसागरलाई आकर्षित गर्छ। वास्तविक विवाहकै झल्को दिने उत्साह र उमंगका साथ मनाइने यस चाडमा छिमेकी सहर र राज्यहरूबाट समेत मानिसहरूको ओइरो लाग्छ। सहरका गल्ली-गल्ली भक्तजनहरूको घुइँचोले भरिभराउ हुन्छन्।
अप्रिल १९ देखि मे १ सम्मका मुख्य धार्मिक अनुष्ठानहरू
सन् २०२६ को अप्रिल १९ तारिखमा 'कोडी यत्रम' अर्थात् झण्डोत्तोलनको विधिसँगै औपचारिक रूपमा यस वर्षको महोत्सवको आरम्भ भएको थियो। यो झण्डा चिथिरै महिनाको अन्त्यसम्म मीनाक्षी मन्दिरको गजुरमा फहराइरहन्छ। त्यसपछि अप्रिल २६ मा 'मीनाक्षी पट्टाभिषेकम' सम्पन्न भयो। यो चिथिरै महोत्सवको सबैभन्दा राजसी र महत्वपूर्ण समारोह हो, जसमा देवी मीनाक्षीलाई मदुरैको सार्वभौम शासकको रूपमा दिव्य मुकुट पहिर्याइन्छ। वैदिक मन्त्रोच्चारण र परम्परागत संगीतका बीच शाही पोशाक र बहुमूल्य रत्नहरूले सजिएकी देवीको यो राज्याभिषेकलाई सहर र यसका जनतामाथि उहाँको अधिकार, कृपा र रक्षात्मक शक्तिको प्रतीक मानिन्छ। यसको भोलिपल्ट, अप्रिल २७ मा 'मीनाक्षी दिग्विजयम' मनाइयो। 'दिग्विजयम' को अर्थ सम्पूर्ण दिशाहरूको विजय हो। यस अनुष्ठानमा देवी मीनाक्षीलाई मदुरैका सडकहरूमा भव्य जुलुसका साथ परिक्रमा गराइन्छ। भगवान सुन्दरेश्वरसँगको दिव्य मिलनअघि उहाँको वीरता र नेतृत्वलाई उजागर गर्ने यो समारोह महोत्सवको सबैभन्दा ऊर्जावान क्षणमध्ये एक हो।
आज, अप्रिल २८ का दिन 'मीनाक्षी तिरुकल्याणम' अर्थात् भगवान सुन्दरेश्वर र देवी मीनाक्षीको भव्य विवाह समारोह आयोजना हुँदैछ। यो सम्पूर्ण महोत्सवको सबैभन्दा बहुप्रतीक्षित र आध्यात्मिक रूपले उत्थानकारी क्षण हो। हजारौं भक्तजनहरूको उपस्थितिमा वैदिक विधि विधान, परम्परागत संगीत र मन्दिरको मनमोहक सजावटका साथ सम्पन्न हुने यो विवाहले दिव्य पुरुष र स्त्री ऊर्जाहरूको सन्तुलन, सद्भाव र समृद्धिको प्रतीक बोकेको छ। मदुरैवासीका लागि यो केवल धार्मिक कार्यक्रम मात्र नभई आस्था, संस्कृति र शाश्वत परम्पराको खुसीयाली हो। विवाहको भोलिपल्ट, अर्थात् भोलि अप्रिल २९ मा 'थेरोट्टम' अर्थात् रथयात्रा महोत्सव हुनेछ। यस दिन काठबाट बनेका विशाल र कलात्मक रथहरूमा देवी मीनाक्षी र भगवान सुन्दरेश्वरलाई विराजमान गराएर मन्दिर वरपरका सडकहरूमा तानिन्छ। भक्तजनहरूले मन्त्रोच्चारण गर्दै मोटा डोरीले रथ तान्ने यो दृश्यले गहिरो आध्यात्मिक र उत्सवमय वातावरण सिर्जना गर्छ।
यसैगरी, अप्रिल ३० मा 'कल्लाझागर एथिरसेवई' समारोह आयोजना हुनेछ। देवी मीनाक्षीको विवाहमा सहभागी हुन अलगार कोइलबाट भगवान कल्लाझागर मदुरै आइपुग्ने यस पवित्र क्षणमा भक्तजनहरूले उहाँलाई अपार भक्ति र हर्षोल्लासका साथ स्वागत गर्छन्। अन्त्यमा, मे १ का दिन 'कल्लाझागर वैगई नदी प्रवेश' समारोहसँगै महोत्सव चरम उत्कर्षमा पुगेर समापन हुन्छ। यस दिन सुन्दर पालकीमा विराजमान भगवान कल्लाझागर वैगई नदीमा प्रवेश गर्नुहुन्छ। परम्पराअनुसार विवाह सम्पन्न भइसकेपछि मात्र पुग्नुभएका उहाँले नदीबाटै आफ्ना भक्तहरूलाई आशीर्वाद दिनुहुन्छ। नदी किनारमा भेला भएका हजारौं भक्तजनहरूबीच सम्पन्न हुने यो समारोहले शैव र वैष्णव परम्पराबीचको अनुपम र सौहार्दपूर्ण एकतालाई सुन्दर ढंगले प्रस्तुत गर्दछ।
