काठमाडौँ । बढ्दो साइबर अपराध, मिथ्या सूचना र डिजिटल ठगीलाई प्रभावकारी रूपमा नियन्त्रण गर्न नेपाल प्रहरीले नक्सालस्थित प्रधान कार्यालयमा अत्याधुनिक ‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स एण्ड एडभान्स्ड एनालिटिक्स सेल’ औपचारिक रूपमा सञ्चालनमा ल्याएको छ।
सोमबार आयोजित विशेष कार्यक्रममा गृहमन्त्री ओमप्रकाश अर्याल ले उक्त सेलको उद्घाटन गर्दै अपराध अनुसन्धानलाई प्रविधिमैत्री बनाउनु समयको आवश्यकता भएको बताए। कार्यक्रममा गृहसचिव राजकुमार श्रेष्ठ, प्रहरी महानिरीक्षक दानबहादुर कार्की तथा सशस्त्र प्रहरी महानिरीक्षक राजु अर्याललगायत उच्च सुरक्षा अधिकारीहरूको उपस्थिति रहेको थियो।
किन आवश्यक पर्यो ‘एआई सेल’ ?
पछिल्ला वर्षहरूमा सामाजिक सञ्जालमार्फत फैलाइने भ्रम, डिजिटल ठगी, संगठित आपराधिक सञ्जाल र वित्तीय अपराधले राज्यको सुरक्षा प्रणालीलाई चुनौती दिँदै आएका छन्। परम्परागत अनुसन्धान प्रणालीले मात्र यी जटिल अपराधको सामना गर्न कठिन भएपछि प्रहरीले जेनेरेटिभ एआई, मेसिन लर्निङ र अटोमेसन जस्ता प्रविधिको संस्थागत प्रयोग सुरु गरेको हो।
यो सेलले केवल अपराधको अनुसन्धान मात्र होइन, सम्भावित अपराध हुनुअघि नै जोखिम विश्लेषण गरी सतर्क गराउने प्रणाली विकास गर्ने लक्ष्य लिएको छ। डिजिटल प्रमाण सङ्कलन र डेटा विश्लेषणलाई वैज्ञानिक तथा विश्वसनीय बनाउनु यसको मुख्य उद्देश्य हो।
प्रारम्भिक सफलता : पाँच जना नियन्त्रणमा
पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा नआउँदै ‘एआई सेल’ले महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हासिल गरेको छ। सामाजिक सञ्जालमार्फत मिथ्या सूचना फैलाउने पाँच वटा घटनामा संलग्न व्यक्तिहरूलाई बाँके, कञ्चनपुर, सुनसरी, सल्यान र दाङबाट पक्राउ गरी कानुनी कारबाही अघि बढाइएको छ।
यसले प्रविधिको सही प्रयोगले अपराधी पहिचान र नियन्त्रणलाई कति छिटो र प्रभावकारी बनाउन सक्छ भन्ने स्पष्ट संकेत दिएको छ।
प्रहरीको चेतावनी
केन्द्रीय प्रहरी प्रवक्ता प्रहरी नायव महानिरीक्षक अबि नारायण काफ्लेले सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्दा सचेत रहन आग्रह गर्दै प्रविधिको दुरुपयोग गरी समाजमा भ्रम फैलाउने जो–कोहीलाई कानुनी दायरामा ल्याइने स्पष्ट पारे।
उनले कानुनको पालना गरी जिम्मेवार डिजिटल नागरिक बन्न सबैमा आह्वान गरेका छन्।
सन्देश स्पष्ट छ - डिजिटल युगमा अपराध पनि प्रविधिमैत्री बन्दै गइरहेको छ, तर अब नेपाल प्रहरी पनि प्रविधिसँगै अगाडि बढ्दैछ। ‘एआई सेल’ सुरुवात मात्र हो, साइबर अपराधविरुद्धको निर्णायक अभियानको नयाँ अध्याय हो।
