नेपालको राजनीतिक इतिहासमा झापा–५ एक समय यस्तो निर्वाचन क्षेत्र थियो, जहाँ केपी शर्मा ओलीको नामसँगै विजय लगभग सुनिश्चित मानिन्थ्यो। २०४८ सालदेखि निरन्तर जनमत लिँदै आएका ओलीले २०७४ र २०७९ को निर्वाचनमा झन्डै २९ हजार मतान्तरले जित हासिल गरेका थिए। झापा–५ लाई एमालेको “लालकिल्ला” भनिन्थ्यो, जहाँ विपक्षी दलहरू केवल औपचारिक प्रतिस्पर्धाका लागि मैदानमा उत्रने गर्थे। तर २०८२ को आम निर्वाचनले त्यो पुरानो राजनीतिक मिथकलाई एकै झट्कामा भत्काइदिएको छ।
यसपटक राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका ३६ वर्षीय बालेन्द्र शाह, अर्थात् बालेन, झापा–५ मा अभूतपूर्व मतसहित विजयी भएका छन्। उनले ६८ हजारभन्दा बढी मत प्राप्त गर्दा चार पटकका प्रधानमन्त्री ओली १८ हजार मतमै सीमित भए। झन्डै ५० हजारको फराकिलो अन्तरले आएको यो परिणाम केवल एउटा निर्वाचन क्षेत्रको हारजित होइन; यो नेपालमा बदलिँदो राजनीतिक चेतनाको प्रतीक बनेको छ।
यो नतिजाले पुराना दलहरूको स्थापित शक्ति संरचनालाई गम्भीर झट्का दिएको छ। एमालेजस्तो ठूलो संगठन, शक्तिशाली ग्रासरुट र विकासका ठूलो बजेटका दाबीहरू हुँदाहुँदै पनि मतदाताले यसपटक पुरानो राजनीतिक भाष्यलाई अस्वीकार गरेका छन्। विकासको पुरानो नारा र संगठनको बलियो संरचनाभन्दा परिवर्तनको आकांक्षा र नयाँ नेतृत्वप्रतिको भरोसा निर्णायक बन्यो।
ओलीको हार अचानक आएको घटना होइन। यसको गहिरो पृष्ठभूमि छ। भदौ २३ र २४ मा भएको ‘जेनजी विद्रोह’ ले नेपाली राजनीतिमा ठूलो मनोवैज्ञानिक परिवर्तन ल्याएको थियो। विद्यार्थी आन्दोलनमाथि भएको कठोर दमन, स्कुल ड्रेसमै रहेका नानीबाबुको ज्यान गएको घटना र त्यसपछि राज्यको कठोर प्रतिक्रियाले जनमतलाई गहिरो रूपमा प्रभावित बनायो। यस्तो संवेदनशील क्षणमा राष्ट्रिय नेतृत्वले अभिभावकीय भूमिका खेल्नुपर्ने अपेक्षा थियो। तर ओलीले आन्दोलनलाई विदेशी षड्यन्त्र भन्दै अस्वीकार गरेपछि त्यसले युवापुस्तामा असन्तोषलाई अझ तीव्र बनायो।
बालेन्द्र शाहले यही असन्तोषलाई राजनीतिक एजेन्डामा रूपान्तरण गरे। उनले परम्परागत दलहरूका कमजोरी, सत्ताको अहंकार र नयाँ पुस्ताको परिवर्तन चाहनालाई चुनावी अभियानको केन्द्रमा राखे। परिणामस्वरूप, झापा–५ का मतदाताले दलगत निष्ठाभन्दा विवेकलाई प्राथमिकता दिए। ‘तारा’, ‘रुख’ वा अन्य चुनाव चिह्नभन्दा माथि उठेर मतदाताले परिवर्तनको पक्षमा मतदान गरे।
एमालेभित्रको आन्तरिक लोकतन्त्र कमजोर हुनु पनि अर्को कारण बन्यो। पार्टी विधान संशोधन गरेर तेस्रो पटक अध्यक्ष बन्ने बाटो खोल्नु, आलोचक नेताहरूलाई पाखा लगाउनु र नेतृत्व वरिपरि अन्धभक्ति संस्कृति बढ्नुले एमालेलाई क्रमशः जनताबाट टाढा बनायो। जब कुनै राजनीतिक संस्था एक व्यक्तिको प्रभावमा अत्यधिक केन्द्रित हुन्छ, तब त्यसको जनाधार कमजोर हुँदै जान्छ। झापा–५ को परिणामले यही वास्तविकता उजागर गरेको छ।
यस निर्वाचनले अर्को ठूलो सन्देश पनि दिएको छ—अब नेपाली राजनीतिमा कोही पनि अजेय छैन। दशकौँदेखि शक्तिशाली मानिएका नेताहरूलाई समेत मतदाताले कुनै पनि बेला अस्वीकार गर्न सक्छन्। दलहरूबीचको सत्ता गठबन्धन, राजनीतिक सौदाबाजी र स्वार्थको खेललाई जनताले ध्यानपूर्वक हेरिरहेका छन् भन्ने तथ्य यो परिणामले पुष्टि गरेको छ।
झापा–५ को नतिजा केवल केपी शर्मा ओलीको पराजय मात्र होइन, पुरानो राजनीतिक संस्कृतिमाथि नयाँ पुस्ताको मतपत्रमार्फत गरिएको शक्तिशाली विद्रोह हो। यसले नेपालमा राजनीतिक पुस्तान्तरणको ढोका खोलेको छ र भविष्यको राजनीतिमा नयाँ सोच, नयाँ नेतृत्व र नयाँ अपेक्षाहरूको युग सुरु भएको स्पष्ट संकेत दिएको छ।
